"Kiedy mamy do podjęcia ważną decyzję, możemy pójść na spacer albo usiąść wygodnie w ulubionym fotelu i skupić się na tym, co się dzieje w duszy i sercu." - fragment książki, pt: "Nowa dyscyplina"

GRANICE POSZERZAJĄ SIĘ W M I A R Ę R OZ W OJ U DIALOGU WEWNĘTRZNEGO

Gdy damy sobie wystarczająco dużo czasu i przestrzeni, żeby przeprowadzić taką „pogawędkę” z samymi sobą, nierzadko zdołamy rozwiązać zagadkę i odetchnąć pełną piersią. Wydarza się to dzięki temu, że znajdujemy punkt widokowy, z którego ogląd naszego życia jest wyraźniejszy – miejsce, gdzie powietrze jest świeże i czyste. W miarę jak dzieci dorastają, budują w sobie tę umiejętność wewnętrznej rozmowy, która wyznacza kierunki działania. 

Przeczytaj fragment książki „Nowa dyscyplina. Ciepłe, spokojne i pewne wychowanie od małego dziecka do nastolatka”

 [product id="27396, 25233"]

Jeśli my jako rodzice zrozumiemy ten proces rozwojowy, z pewnością łatwiej nam będzie dostrzec niektóre bardzo dziwne, frustrujące zachowania czy wspaniałe rzeczy, które robią nasze dzieci. Doskonale to ujęła mama pewnego trzylatka: „Kiedy dowiedziałam się, że dialog wewnętrzny równoważy impulsywne zachowania i że w tym wieku impulsy kierujące moim synem są znacznie silniejsze niż jego zdolność do podejmowania wewnętrznego dialogu, sporo się zmieniło. Bardzo się uspokoiłam, zrozumiawszy, że jego trudne zachowanie nie oznacza agresji ani lekceważenia”.

Dialog wewnętrzny ma swój własny proces rozwojowy, podczas którego kształtujący się mózg przechodzi przez trzy zasadnicze etapy. Odpowiadają one wprost trzem poziomom dyscypliny przedstawionym na początku tej książki. Przyjrzyjmy się im dokładniej.

Etap 1 – małe dziecko

Pierwsza faza jest wtedy, kiedy dziecko zaczyna mówić. Zauważamy, że chociaż większość tego, co mówi, jest skierowana ku innym ludziom, rozmawia też ze sobą pod nosem, i czasami mówi coś takiego jak: „Trzeba teraz założyć lali skafander kosmiczny”. Co się tu dzieje? Dziecko kieruje sobą, wypowiadając różne rzeczy na głos. Jak się to ma do zachowania? W tym wieku dzieci nie mają jeszcze tak ważnej dla samoregulacji zdolności do przeprowadzania wewnętrznego dialogu. Próbują więc kombinować, mówiąc na głos. Pamiętajmy o tym, że dziecko w wieku od 2 do 4 lat potrafi zrozumieć rodzinne zasady, a nawet wyrecytować je słowo w słowo, a następnie odwrócić się na pięcie i zignorować je lub postąpić wbrew nim. „Trudno dopuścić do siebie myśl, że dziecko nie jest jeszcze w stanie regulować własnego umysłu – mówi doktor Dee Joy Coulter. – Komórki mózgu odpowiedzialne za mowę wewnętrzną regulują również impulsy motoryczne. Dopóki dziecko nie osiągnie wieku około czterech lat i w dostatecznym stopniu nie rozwinie umiejętności językowych, zdolności komórek mózgu do panowania nad mową są za słabe, by pokonać impulsy motoryczne, za które odpowiadają te same komórki”. Wyobraźmy sobie staw wypełniony po brzegi dużymi czerwonymi rybami i małymi niebieskimi rybkami. Wijące się czerwone ryby reprezentują przejawy impulsywnego zachowania. Spokojna niebieska rybka pozwala dziecku się wyregulować i zastanowić nad własnym zachowaniem. Małe dzieci są wyposażone w luźno tkaną sieć neuronową, która pomieści tylko duże czerwone ryby. Czasami łapią kilka niebieskich rybek, ale mają one tendencję do prześlizgiwania się przez oka sieci i wpadania z powrotem do wody. Kluczem jest tutaj uświadomienie sobie, że małe dziecko nie buntuje się naumyślnie. Nie sprzeciwia nam się świadomie, kiedy raz po raz upuszcza jedzenie na podłogę, choć powiedzieliśmy mu, żeby tego nie robiło. Możemy być pewni, że zna zasady, ponieważ wielokrotnie mu je powtarzaliśmy. Jednak znajomość zasad a umiejętność działania na ich podstawie to nie to samo. Jeśli będziemy sfrustrowani, agresywni i zaczniemy na dziecko krzyczeć, bo cały czas wyrzuca jedzenie na podłogę, to nasze zdenerwowanie i krzyk na pewno nie zwiększą zdolności dziecka do samoregulacji – jedzenie nadal będzie lądowało na ziemi. Nasza reakcja może mieć zupełnie odwrotny skutek. Straszenie i szokowanie dziecka krzykiem mogą opóźnić wypracowanie umiejętności dialogu wewnętrznego. Koliduje to również z tworzeniem bezpiecznej więzi, która rozwija się między nami a naszym dzieckiem. Co więcej, dziecko będzie prawdopodobnie całkowicie zdezorientowane, bo dorosły pod wpływem impulsu wykrzykuje, że zachowania impulsywne są złe, a przy tym wygląda groźnie.

Etap 2 – starsze dziecko (dzieciolatek)

Dziecko w wieku od 8 czy 9 do 12 lat lepiej słyszy swój wewnętrzny głos. Nie jest on jeszcze w pełni rozwinięty, ale teraz – prowadząc wewnętrzny dialog – może pomyśleć: „Lepiej nie będę zrzucał patyków i innych rzeczy z tego drzewa, bo mój młodszy brat dopiero raczkuje i nie potrafi popatrzeć w górę i zrobić uniku, a tata stoi tam obok”. Umiejętność wsłuchiwania się w wewnętrzny głos pomaga również w socjalizacji. Młodzi ludzie mogą zacząć wszystko przemyśliwać. Przykładowo podczas gry w piłkę 9-latek potrafi wyczuć potencjalny konflikt i uniknąć go, mówiąc sobie: „Wczoraj Dawid naprawdę się wkurzył, kiedy wszyscy mówili, że wybił piłkę na aut. Nie powiem mu tego teraz. Zapytam go później”. Albo może to być tak prosta myśl jak: „Mama wygląda smutno. Może ją przytulę”. Istotne jest tutaj to, że dziecko w wieku od 8 do 12 lat uczy się wciskać przycisk pauzy i wsłuchiwać się w wewnętrzny dialog. To zaś pomaga mu lepiej zrozumieć granice i panujące w rodzinie ustalenia.

Etap 3 – nastolatek

Nasiona wewnętrznego dialogu, które początkowo zakorzeniały się w małym dziecku i rozkwitały w starszym, dochodzą do pełnego rozkwitu w szkole średniej (oraz ostatnich klasach szkoły podstawowej). Myśli stają się bardziej uporządkowane, nastolatek zaczyna rozpoznawać sekwencje wydarzeń i dochodzi do tego, jak rozwiązywać problemy szkolne oraz dotyczące grupy rówieśniczej. Rozumowanie nastolatka może być początkowo subiektywne, ale z biegiem czasu wzmacnia się jego obiektywizm. To niezwykłe wrażenie słyszeć, jak nastolatki mówią np. tak: „Zastanawiałem się nad żywnością produkowaną lokalnie i nad żywnością ekologiczną. Maria mówi, że to, co lokalne, jest lepsze, bo transportowanie żywności na długie odległości szkodzi środowisku, a poza tym co z paliwem potrzebnym do silników ciężarówek, które przewożą pestycydy używane do lokalnej produkcji nieorganicznej żywności? Czy to się nie liczy?”.

Więcej przeczytasz w naszej książce: „Nowa dyscyplina. Ciepłe, spokojne i pewne wychowanie od małego dziecka do nastolatka”

[product id="27393"]

Poznaj nasze książeczki Niuniuś - o emocjach małego dziecka:

[product id="23455, 25343, 25388, 23512, 23528, 24390, 24392, 23591, 23455, 23692, 24390, 24392, " slider="true"]

Poznaj naszą Serię Rodzicielską – tworząc ją myśleliśmy o tym, czego najbardziej potrzebują rodzice.